|
Олими беыамто, муаррихи муыацциц, физики бузург, табиатшиносу
ситорашиноси машыур ва тарщумони беназир Аб;райыони Берун| соли
362ы/973 милод| ба дунё омадааст.
Даврони к;дакиро чун к;дакони мусулмони он замон бо ыифзи Цуръону
хондани фицы гу-заронида ба риёзату фалак ва щуьрофия шавци беназире
доштааст. Забоныои арабию форс|, сарёнию юнониро хеле хуб аз худ
карда будааст.
Соли 384ы/994м ба Рай ыищрат намуд, ки дар он що бо ситорашинос Ал-Хущанд| вох;рда ыамроы баъзе кашфиёту паж;ишыо гузаронидаанд.
Аснои ицоматаш дар Щурщон китоби машыури худ
(Ал-осорул боция мин-ал- цурунил холия) – ро таълиф кард, ки он аз таърих
сухан намуда ыамчунон солшумории форсию ибр| ва румию ыиндиро дар он
щой дода кайфияти истихрощи таърихро аз оныо баён кардааст.
Вацте ба Хоразм бозгашт, амири он ;ро эытиром намуда машваратчии хеш
царор дод.
Дар замони Ьазнавиён ба Кобул интицол ёфта дар бисёр футуыотыои Ыинд
иштирок намуд, ки он имконият дод, то илмыои дар онщо бударо аз худ
кунад ва ыамчунон щуьрофияи ыинду одоту тацолиди эшонро ом;хта дар
китоби
(تحقيق لما للهند من مقولة مقبولة في العقل أو مرذولة)
тадвин намуд.
Султон Масъуди Ьазнав| ;ро хеле ба хеш наздик намуда аз ыошияи хеш
гардонида буд. Бинобар Берун| китоби ситорашиносии хешро бо номи он
шоы, яъне (القانون
المسعودى في الحياة والممات)
нисбат додааст. Султон ыадяи ;ро цабул дониста ба ивази он як вазни
фил нуцра мефиристад, аммо Берун| мег;яд, ки ман он хидматро барои пул
накардаам ва узрхоыона он тангаыоро бозпас мегардонад
Саыми тамаддунии Берун|:
\ дар физика назарияи Ыасан ибн Ыайсамро дастгир| мекард, ки он
иборат буд аз шуъои равшан| аз щисми инсон баромада дар чашми мо
инъикос меёбад. Дар илми маъдан асбоберо ихтироъ намуд, ки сангыои
цимматбаыоро бо диццат вазн кашида аз цадимтарин тарозуи зичии
маъдан маысуб мешавад. Дар щуьрофия бисёр муодилаю назарияыо
гузоштааст, ки наз-ди уламо чун муодилаи Берун| машыур буд. Назарияыои
беназири ; дар бораи вулкану заминларза, хушкиву баырыо ва марыалаыои
гузариши цишри замин ба ыамагон маълуму машыур аст.
Олимон зикр намудаанд, ки адади китобу рисолаыои Берун| ба 120-то
мерасад. Баъзеи он ба забони Англис|, Фаранс|, Олмон| ва Лотин|
тарщума шудааст.
Берун| то охири ыаёти хеш дар баыри илм шино мекард, ыатто дар бистари
марг аз Ал| ибни Исо масъалаи щаддаи фосидаро (масъалаест дар мерос)
пурсид. Ал| мушфицона гуфт: "Оё дар ыамин ыолат мепурс|?" Гуфт: "Эй
бародар, ман ин масъаларо дониста дунёро падруд г;ям, хубтар аз он ки
аз ин масъала щоыил монам. Ал| ибни Исо мег;яд:
"Вацте аз пеши ; баромадам чанд овози гиряеро шунида фаымидам, ки ; аз
дори фано ба дори бацо реылат намуд."
Ин ыодиса дар Ьазна соли 440ы/1048м буд.
|
