"Щалолиддин Муыаммади Балх| маъруф ба Мавлав| яке аз бузургтарини орифони Ислом ва яке аз мардони олимацоми щаыон аст, ки дар вусъати назар ва баландии фикру баёни содда дар хисоли инсон| аз нобиьаыои щаыон ба шумор меравад" - Устод Саъид Нафис|

  Мавлоно Щалолиддин Муыаммад ибни Баыоуддин Муыаммадвалади Балх| мебошад. Мавлоно Щалолиддин дар соли 604ы дар шаыри Балх воцеъ дар Афьонистони имр;за ба дунё омадааст. \ дар овони хурдсоли дар назди падари бузургвораш "Султон-ул-уламо" Баыоуддин Муыаммадвалад ва шогирди мухлиси падараш Бурыониддин Муыаццици Ыусайн| дарс хондааст. Сипас дар мадориси илмии Шом, Ыалаб ва Баълабакка ба даращаыои олии ищтиыод ва фатво расидааст. \ ба синни 13 расида буд, ки падараш ба тамоми ёрону мансубони ыамдили хеш дастур дод, то барои ыамешаг| аз ватани ащдодии худ дил канда ба с;и Худо ва зиёрати Байтуллоы омода шаванд, вале мацсади ниыоии ин сафар маълум набуд.

  Ыар як нафар касони азизи хеш ва молу дороии худро дар кор вони бузурге, ки гуфтаанд:  300 шутур бор китобыои нафис ва асбобу анщоми эшонро мекашид, ыамроыи 40 тан аз уламо ва зоыидыо дар соли 616ы озими сафар шуданд. Маноцибнависон дар бораи ин ыищрат чанд иллатро зикр кардаанд, вале саыиытаринаш ин аст, ки шаыри Балх дар замони Баыоуддинвалад падари Мавлав| маркази фармонравоии султон Муыаммад Хоразмшоы буд. Баыоуддинвалад яке аз уламои машыуртарини ыанаф|, ки дар илми фицыу тафсир ва аыкоми шаръ| дар Балх ягона шинохта шуда ба тарицаи с;фии машыур Шайх Нащмуддини Кубро инояти хос дошт ва мактаби фалсафию истидлолии Фахри Розиро бидъат ме- донист ва султон Муыаммад Хоразмшоыро низ аыли бидъат дониста доимо аз курсии ваъз аыли фалсафаро интицод мегирифт. Ин буд, ки душманони ацидав| ва сиёсиаш аз зиёдатии пайравонаш ба ; ба чашми ыасад менигаристанд. Ин зиддиятыо боиси он гашт, ки Баыоуддинвалад аз ватани ащдодии хеш ба таври доим| падруд г;яд.

  Навиштаанд, ки вацте корвон ба назди дар возаи Баьдод мацарри хилофати Аббосиён ра сид,марзбонон аз пешравони цофила пурсиданд, ки шумо к| ыастед? Аз кущо омадед? Ва ба кущо меравед? Баыоуддинвалад сар аз  кащова  берун  карда гуфт: "Миналлоыи ва илаллоыи ва ло ыавла ва ло цуввата илло биллоы". Хабарро ба Носир (34-ум халифаи Абос| 575-622ы) бурданд, ки корвоне меояд ва чунин мег;яд. Дар мащлиси халифа шайхулисломи Баьдод Аб; Ыафс Шаыобуддин Сеыравард| ыузур дошт, ки баробари шунидани ин сухан гуфт: "Ин сухан б;и Баыоуддинваладро медиыад. \ст, ки ыамвора аз Аллоы сухан мег;яд.Омада аз корвон истицбол карданд. Пас аз ицомати к;тоые цофилаи ыощиёни муыощир аз роыи Куфа ба Ыищоз рафт ва баъд аз зиёрати Макка ва Мадина ба цасди такмили илмом;зии Щалолиддин ба Шом рафт.

 Сипас Баыоуддинвалад ва ёронаш дар Оцшаыр манзил карда зимни рафтуомадыои мукаррар то Ыалаб ва Димишц, ки Щалолиддин дар он що машьули таысили илм буд, дар синни 18 солаг| аз таысилоти расм| фориь гашта, бо Гавыархотун духтари Ыощи Шарафиддин Лолои Самарцанд| издивощ кард. Дар ыамин шаыр  буд, ки ду фарзанди Мавлав| - Султонул- валад ва Алоуддин  ба дунё омаданд ва дар  ин що  бародар ва модари  Щалолуддин  аз дунё гузаштанд. Дар ин що овозаи дарсу мавъиза ва тафсиру мащлис гуфтани Баыоуддин ва писараш Щалолуддин дар Цуния (шаыре дар 75 фарсах| Истанбул воцеъ дар Туркия) паын гашт. 

  Алоуддин   Кайцубодшоыи Салщуц|, ки худ  аыли адаб ва д;стдори уламою удабо буд, дар соли 626ы эшонро ба Цуния  пойтахти худ даъват кард. Шоыи Салщуц| ба забони форс| ва фарыанги Эрон вафодор ва сахт алоцаманд буд. Чун худ аыли адаб буд, олимон, орифон ва шои-ронро гиром| медошт. Вущуди Баыоуддинваладро дар Цуния навъе аз обр;ю  баландназар| ва ыацщ;йи мешумурд. Ин буд, ки шароити осуда ва муносиберо барои Баыоуддивалад ва муридонаш фароыам сохт. Падари Мавлав| баъди се сол,яъне соли 628ы- дар сини 85 солаг| дар айни ризо ва амнияти хотир дар шаыри Цуния аз дунё гузашта тамоми масъулияти раыбар| аз идораи умури мол|, то маснади ваъзу иршод ва дарсу фатво ба д;ши Щалолуддин Мавлав| донишманди варзида гашт.

  Мавлонои щавон  ба вазифаыои расм| ва тадриси улуми шаръ| машьул шуда худ ба камоли шайх| ва цутб| расид ва дастгоые гарм ба вущуд оварда буд ва р;з то р;з сафи муридон ва м;ътацидонаш зиёд мегашт. Ба цавли Султонвалад: "Даыыазораш мурид беш шуданд". Аммо ногаыон дар 6-уми щимодулохир соли 642 пас аз вуруди Шамси Табрез| ба Цуния ба шиддат зиндагии  Мавлоно таьйир ёфт, ки аз як зоыиди воизи олим, як с;фии шоири ошиц сохт ва оташе дар дилу щонаш барафр;хт, ки то поёни умр шууру ыаящони он ыаргиз паст нагашт ва ду асари бузург ва бемисоли Мавлав| "Девони ьазал" ва "Маснавии маънав|"-ро поягузор| кард.

  Мавлоно дар соли 68-уми умри худ, дар панщуми щимодулохири соли 672ы аз дунёи фон| ба олами боц| шитофт, ки шаыри Цуния саросар азодор шуд. Дар маросими ташйиъаш щамъияте аз ыама тоифаыо щамъ омаданд, ки шаыр монанди инро ба худ надида буд. \ро дар щивори мадфани падараш ба хок супурданд. Мавлоно чаыор фарзанд дошт:

1-Баыоуддин Муыаммад мулаццаб ба Сул-тонулвалад.

2-Аловуддин Муыаммад.

3- Музаффаруддин Амир|.

4-Духтаре бо номи Маликахотун.

  Аз осори Мавлав| шаш китобро бо номыои мустацил ёд мекунанд. Се китоби мансур, ки иборат аст аз:

1-Мащолиси сабъа

2-Фиы| мо фиы|

3- Мащм;ъаи мактуботи Мавлоно

Ва се китоби манзум, ки иборат аст аз:

1- Девони кабир ва ё кулиёти Шамс.

2-Мащм;ъаи рубоиёт.

3- Маснавии Маънав|.

 Дар шумораи оянда дар бораи китоби машыури Щалолиддини Рум| "Маснавии Маънав|",  ки китоби таълимот| ва машыуртарин асари Мавлав| маысуб мешавад, порчае аз онро бароятон тацдим менамоем .

бозгашт