Ыасан ибни Ыайсам соли 354-ыищр| дар Басра таввалуд шуда пасон ба Цоыира интицол ёфтааст. Аз хурдсол| ба мутолиаи улуми дин|, тиб, фалсафа, ыисоб, ситорашинос| машьул буд, ыатто бисёре аз китобыои ислом| ва юнониро шары дода буд. Аз ыама беш дар илми табиатшинос| майл дошт, ки дар он 24 китоб таълиф намудааст. Аввалин шахсе буд, ки ин назарияро гузоштааст: " Ш;ъои равшан| аз щисми манзур илайыи хорищ шуда бар чашми бинанда инъикос меёбад ". Пеш аз ин назария машыур буд, ки ш;ъои равшан| аз чашм баромада ба щисми манзур илайы| инъикос ме- намояд. \ аввалин шахсест, ки сабаби дида шудани чизеро якто бо вущуди дидан бо ду чашм, исбот намудааст. Ин назария буд, ки дар асос| он олимон баъдтар «Астроскоб»-ро ихтироъ карданд. Ибни Ыайсам эътицод дошт, ки вазни ыациции щисм дар ыаво ыамон хел боц| нахоыад монд, чунки ыаво бар щисм таъсир карда ;ро боло мебардорад, ки дар натища вазн кам мешавад. Дар асоси назарияи мазкур олимон щиыози «Парометр»-ро ихтироъ намудаанд. Ыамчунон мегуфт: " Равшан| дар ыолати инфирод| дида намешавад, балки ба воситаи зарраыои муаллац дар ыаво (хоку чанг) дида мешавад".

  Вацте, ки ибни Ыайсам дар Цоыира буд, ба Асвон сафар кардааст. Дар он що нацшаи бинои обанбореро барои нигоы доштани оби «Нил» кашида буд, то ки аз дарё хуб истифода карда шавад.
Аз ин що ; аввалин шахсест, ки дар сохтмони ин бинои бузург (Обанбори Носир) фикр кард, ки феълан баъди ыазор сол тацрибан ин фикр щомаи амал| п;шид.
 

  Китобыои ин олими мусулмон ба забоныои гуногун тарщума шуда мавриди цабули ыамагон царор гирифтааст.
«Ибни Ыайсам бузургтарин олими табиат- шиноси мусулмон аст. Ыамчунон дар илми физиё (р;шно|) саыми зиёде гузоштааст»-мег;яд таърихшиноси машыур Сартут.
 

  Аз бузургтарин китоби ин олим дар илми физиё (р;шно|) «Китоб-ул- манозир» маысуб мешавад, ки дар он чашмро дациц васф намуда баён карда аст, ки чигуна р;шно| дар чашм инъикос меёбад. Китоби мазкур соли 980 ыищр| аз тарафи «Риспер» ба лотин| тарщума шуда дар Базел ба номи «Канзи басариёт» (TheSourus opticus) нашр гардидааст. Лозим ба ёдоварист, ки ин олим таныо дар илми фалак 24 китоб таълиф намудааст. Аксари он дар китобхонаыои Аврупо царор дорад. Дар Цоыира то ыол 3 китоби ; маы-фуз мондааст. Китоби «Дар ыайъати олам»-и Ибни Ыайсам ба забоныои Ибр| ва Лотин| дар царни 13 мелод| тарщума шуда барои пешрафти илми имр;за саыми босазое гузоштааст.
 

  Машыуртарин таълифоти Ибни Ыайсам дар ил-ми фалак (Ситорашинос|) китобыои зерро мета-вон зикр намуд: 1) Ыаракати моытоб 2) Болоша-вии ситорагон 3) Усули ситорагон.
Ибни Усайбиъа зикр намудааст, ки Ибни Ыай-сам тацрибан 200 рисола таълиф кардааст, ки таныо 50 рисолаи ; дастрас| оламиён гаштааст. Се китоби ; дар Цоыира буда боц| дар аснои тох тутозыои Салиб| ва ыамлаи Фаронса бар Миср аз тарафи истеъморгарон рабуда шудааст.
Ибни Ыайсам баъди талошыои зиёде дар май-дони илм| дар синни 78 солаг| аз дунё чашм п;шидааст.
 

бозгашт